Jakie badania profilaktyczne warto robić raz w roku

Wiele chorób przewlekłych rozwija się po cichu i przez lata nie daje żadnych objawów. Podwyższony cholesterol, wysoki cukier czy nadciśnienie dają się odczuć zwykle dopiero wtedy, gdy uszkodzą naczynia krwionośne, nerki albo serce. Dlatego warto raz w roku zrobić zestaw badań, który wychwytuje takie problemy, zanim staną się poważne. Nie każde badanie jest potrzebne każdemu w tym samym wieku, ale pewien podstawowy pakiet ma sens u większości dorosłych.

Podstawowy pakiet krwi, który warto zrobić co roku

Punktem wyjścia jest morfologia krwi. Pokazuje anemię, stany zapalne i zaburzenia krzepnięcia, zanim pojawią się jakiekolwiek symptomy. Do tego warto dołączyć glukozę na czczo, która wychwytuje cukrzycę typu 2 często zanim wystąpi wzmożone pragnienie czy częste oddawanie moczu. Lipidogram, czyli pomiar cholesterolu i trójglicerydów, ma sens u każdego dorosłego niezależnie od wagi, bo jego podwyższony poziom rzadko daje jakiekolwiek objawy. Osoby z chorobami tarczycy w rodzinie powinny dodać do pakietu badanie TSH.

Ciśnienie krwi i masa ciała zasługują na regularny pomiar

Jednorazowy pomiar ciśnienia w gabinecie lekarskim bywa zawyżony ze stresu, dlatego lepiej mierzyć je samodzielnie kilka razy w różnych dniach. Najlepiej robić to rano i wieczorem, zapisywać wyniki i zabrać je na wizytę kontrolną. Razem z ciśnieniem warto zmierzyć obwód w pasie, bo tkanka tłuszczowa w okolicy brzucha zwiększa ryzyko cukrzycy i chorób serca bardziej niż ta sama tkanka zgromadzona w innych miejscach ciała. Przekroczenie 94 centymetrów u mężczyzn i 80 u kobiet jest sygnałem, żeby przyjrzeć się diecie i poziomowi aktywności.

Badania moczu i nerek łatwo przeoczyć

Badanie ogólne moczu kosztuje niewiele, a wychwytuje infekcje, białkomocz i wczesne objawy problemów z nerkami, które przez lata nie dają żadnego bólu. Warto dołączyć do niego kreatyninę, z której laboratorium wylicza wskaźnik eGFR, czyli orientacyjną ocenę pracy nerek. Osoby z nadciśnieniem, cukrzycą albo chorobami tego narządu w rodzinie powinny traktować ten pakiet jako stały element corocznej kontroli, a nie dodatek wykonywany tylko wtedy, gdy coś zaczyna boleć.

Wiek i płeć zmieniają listę dodatkowych badań

Po trzydziestym i czterdziestym roku życia do podstawowego pakietu dochodzą badania, które zależą od wieku i płci. Poniższa tabela pokazuje, które z nich mają największe znaczenie i kiedy warto je zacząć wykonywać.

Wynik badania ma sens tylko w porównaniu z poprzednim rokiem, nie jako pojedyncza liczba.

Wzrok, słuch i jama ustna też wymagają corocznej kontroli

Przegląd u okulisty raz w roku ma sens nawet bez pogorszenia widzenia, bo pozwala wychwycić jaskrę czy zmiany w siatkówce, które na początku nie dają żadnych sygnałów. Kontrola stomatologiczna najlepiej wypada dwa razy w roku, ale jedna wizyta z badaniem i skalingiem to minimum, poniżej którego próchnica i choroby przyzębia rozwijają się bez przeszkód. Słuch warto sprawdzić zwłaszcza po pięćdziesiątym roku życia albo przy pracy w hałasie, bo niedosłuch narasta tak wolno, że samemu trudno go zauważyć.

Lista badań nie musi być wykonana w jednym tygodniu i nie każdy jej punkt dotyczy każdego w tym samym wieku. Większe znaczenie ma regularność: powtarzanie tego samego zestawu co roku pozwala porównać wyniki i zauważyć trend, zanim wartość wyjdzie poza normę. Przy wyborze zakresu badań warto kierować się wiekiem, historią chorób w rodzinie i obecnymi dolegliwościami, a decyzję o dodatkowych testach zostawić lekarzowi, który zna pełny obraz zdrowia pacjenta.